DEFINICJA
Otępienie (dementia) jest zespołem objawów zwykle o charakterze przewlekłym i postępującym będących wynikiem zmian zwyrodnieniowych w mózgu prowadzącym do upośledzenia wyższych funkcji korowych pamięci, myślenia, rozumienia oraz do zaburzeń zachowania i zmiany osobowości. Świadomość pozostaje niezaburzona.
Otępienie nie jest normalnym procesem starzenia się organizmu!

PRZYCZYNY OTĘPIENIA
Wyróżnia się 6 głównych grup czynników prowadzących do otępienia
- zmiany zwyrodnieniowe
- naczyniowe
- infekcyjne
- toksyczne
- metaboliczne
- urazy OUN

Najliczniejszą grupę stanowi otępienie z powodu zmian zwyrodnieniowych i naczyniowych.
Pozostałe kategorie otępienia chociaż występują rzadko, wymagają diagnostyki różnicowej gdyż są potencjalnie odwracalne. Wczesne, właściwie postawione rozpoznanie i rozpoczęcie leczenia jest szczególnie ważne dla tej grupy chorych.

OBJAWY
Każdy człowiek jest niepowtarzalny ze swoją osobowością, warunkami ogólnego stanu zdrowia, warunkami, w jakich żyje i dlatego też początek procesu otępiennego może przebiegać nieco inaczej.
Wyróżnia się jednak 10 podstawowych objawów otępienia

1. utrata pamięci szczególnie krótkoterminowej
Jest to podstawowy objaw, należy odróżniać go od tzw zwykłego zapominania, które zdarza się każdemu np. zapomina się tytuł filmu, na którym było się ostatnio. Osoba z otępieniem zapomina cały kontekst – zapomina, że była w kinie.

2. trudności w czynnościach dnia codziennego
- toaleta, ubieranie się, przygotowywanie i spożywanie posiłków

3. problemy językowe
- trudności w doborze słów, zapominanie słów, używanie niewłaściwych, aż wreszcie mowa i pismo stają się trudne do zrozumienia

4. utrata orientacji w miejscu i czasie
- nierozpoznawalnie dnia i nocy, znanego otoczenia
- błądzenie, gubienie się

5. utrata umiejętności oceny otoczenia
- np. w ciepły dzień ubranie się w zimową odzież

6. problem z utrzymaniem kontaktu w czasie rozmowy
- utrata umiejętności podtrzymania konwersacji
- utrata umiejętności uzyskania informacji

7. gubienie przedmiotów
- odkładanie na niewłaściwe miejsce i ciągłe szukanie

8. zmiany samopoczucia i zachowania
- obniżony nastrój
- lub częściej gwałtowne reakcje emocjonalne nieadekwatne do sytuacji

9. zmiany osobowości
- podejrzliwość
- ciągłe poirytowanie

10. utrata inicjatywy
- pasywna postawa, utrata zainteresowań

OTĘPIENIE POTENCJALNIE ODWRACALNE (10%)
Stanowi około 10% przypadków zaburzeń funkcji poznawczych.
Przyczyny
- hormonalne niedoczynność tarczycy, nadczynność nadnerczy)
- przewlekła hipoglikemia
- przewlekła hiponatremia
- niedobory witamin B1, B12, kwasu foliowego
- niektóre choroby wątroby
- niektóre choroby nerek
- neuroinfekcje (neuroborelioza, gruźlica, grzybica, AIDS)
- procesy rozrostowe w OUN
- urazy czaszkowo – mózgowe
- przewlekłe zatrucia (tlenek węgla, mangan, rtęć, glin, bizmut)
- wodogłowie normotensyjne
- przewlekłe uzywanie niektórych leków np. benzodwuazepin
- przewlekłe nadużywanie alkoholu

OTĘPIENIE PIERWOTNIE ZWYRODNIENIOWE MÓZGU
1. Choroba Alzheimera (50- 80%)
Podstawowym objawem występującym od początku choroby są zaburzenia pamięci.
Stosunkowo wcześnie zaburzenia orientacji przestrzennej, objawy zakłopotania, lęku i depresji.
Zaburzenia osobowości i zaburzenia psychiczne występują w zaawansowanej postaci choroby.

2. Otępienie z ciałami Lewy’ego (15-20%)
Głównie zaburzone są koncentracja, funkcje wzrokowo – przestrzenne, rozwijają się objawy zespołu Parkinsona, występują omamy wzrokowe i urojenia.
Okresowe zaburzenia świadomości prowadzą do powtarzających się upadków.
Chorych cechuje nadwrażliwość na leki z grupy neuroleptyków.

3. Otępienie czołowo – skroniowe (10%)
Ze względu na lokalizację zmian dominują zaburzenia osobowości i zachowania (zaburzenia krytycyzmu, tzw rozhamowanie, obojętność, bladość reakcji emocjonalnych, apatia, lęk)
Występują zaburzenia mowy prowadzące do mutyzmu, wcześnie występują zaburzenia zwieraczy.

OTĘPIENIE NACZYNIOWE (5 -20%)
Stanowi po chorobie Alzheimera drugą, co do częstości występowania przyczynę otępienia.

1. otępienie wielozawałowe – „skokowe” narastanie zaburzeń poznawczych z nagłym początkiem, zwykle związanym z wystąpieniem udaru, obecność deficytów neurologicznych

2. otępienie tzw podkorowe – spowolnienie ruchowe, labilność emocjonalna, upadki

Otępienie naczyniowe zwykle jest wynikiem zmian w drobnych naczyniach mózgowych w przebiegu np. nadciśnienia tętniczego lub cukrzycy.

DIAGNOSTYKA
- wywiad z chorym i jego opiekunami
- ocena zaburzeń funkcji poznawczych
 Krótka Skala Oceny Stanu Psychicznego(MMSE)
 Test Rysowania Zegara
 Skala Aktywności Codziennej(ADL)
Obniżony wynik wyżej wymienionych skal tzw przesiewowych – skierowanie na badanie neuropsychologiczne.
- badania celem wykluczenia odwracalnych przyczyn otępienia
 biochemiczne
 neuroobrazowe
- rozpoznanie rodzaju otępienia 

POSTĘPOWANIE
Nie ma skutecznego leczenia zapobiegającego rozwojowi lub powstrzymującego rozwój otępienia, mimo, że w wielu ośrodkach naukowych na świecie trwają intensywne prace nad nowymi substancjami mogącymi w przyszłości pomóc chorym.
W początkowej fazie choroby stosuje się leki, które czasowo spowalniają rozwój objawów, opóźniają fazę głębokiego otępienia– są to blokery acetylocholinesterazy takie jak donepezil czy rivastigmina.
Postępowanie obejmuje też leczenie objawowe
 - depresji
 - zaburzeń snu
 - zaburzeń lękowych
 - pobudzenia, halucynacji, urojeń

Inne oddziaływanie terapeutyczne
 - stworzenie bezpiecznego środowiska (zabezpieczenia, dostosowanie do niepełnosprawności)
 - unikanie pośpiechu, ponaglania chorego
 - unikanie zmian stały porządek dnia, stały ład wokół chorego
 - dostosowany sposób komunikowania się (krótkie, proste zdania, pytania zamknięte, przypominanie, powtarzanie)
 - podpisane przedmioty, oznakowane drzwi, usunięcie przedmiotów stwarzających zagrożenie
 - zachowanie możliwie największej niezależności
 - trening pamięci
 - terapia zajęciowa szczególnie muzykoterapia

Ostatnio popularna staje się tzw. terapia reminiscencyjna – wywoływanie wspomnień poprzez np. oglądanie fotografii, słuchanie muzyki, wspominanie zdarzeń z życia chorego, otoczenie go przedmiotami wywołującymi wspomnienia.
Ta forma terapii wpływa korzystnie na ogólne samopoczucie chorego, łagodzi zaburzenia zachowania.

W zaawansowanych postaciach choroby

 - procedury pielęgnacji zgodne ze standardami medycznymi 

Chorzy z otępieniem w MEDI-system

Do Ośrodków MEDI-system przyjmowani są pacjenci z różnymi postaciami otępienia, w różnych stadiach choroby, jednak najczęściej są to chorzy w zaawansowanych stadiach choroby.

Działania wielodyscyplinarnego zespołu Ośrodków nakierowane są na otoczenie chorego opieką, zapewnienie mu bezpieczeństwa, zapobieganie powikłaniom oraz na współpracę z rodziną.
Leczenie objawów towarzyszących chorobie i zapobieganie powikłaniom w Ośrodkach MEDI-system zgodne jest z obowiązującymi standardami medycznymi.

W pierwszych dniach pobytu realizowany jest program adaptacyjny dla nowych pacjentów – chorzy zostają stopniowo zapoznani z nowym otoczeniem, nowymi opiekunami, przystosowują się do organizacji dnia w Ośrodku.
Infrastruktura Ośrodków jest przystosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych, otoczenie chorego zorganizowane jest w sposób prosty i bezpieczny. Stały ład i porządek dnia ułatwiają chorym codzienne funkcjonowanie.
Programy terapii zajęciowej i rehabilitacji pozwalają dłużej zachować sprawność, oddalają lęk i frustrację, wypełniają dzień powtarzalnymi, znanymi choremu czynnościami.
Zespół terapeutyczny sprawujący opiekę nad pacjentami szkoli się ustawicznie w procesie szkoleń wewnętrznych i posiada wiedzę obejmującą problematykę postępowania z chorymi, między innymi
 - zasady komunikacji
 - trening pamięci
 - trening orientacji
 - techniki relaksacyjne
 - oraz zasady pielęgnacji i zapobiegania powikłaniom unieruchomienia w zaawansowanych stadiach choroby.

Link do Polskiej Strony o Otępieniu